BOROWCZYK ANTONI 1908 - 1971

Rozdział I – Drogi Antoniego Borowczyk 

Wielkopolski początek.

 Droga na Pomorze

Po odzyskaniu niepodległości, tysiące młodych ludzi z Wielkopolski wyruszało na Pomorze, gdzie Polska odbudowywała struktury administracyjne i gospodarcze i pilnie poszukiwała ludzi. Antoni był jednym z nich. Nie wiadomo dziś, czy trafił tam dzięki wstawiennictwu swoich stryjów, żołnierzy Hallera, czy po prostu los go tam zaprowadził. W Koronowie od wieków mieszkała rodzina Borowczyków, ale czy dziadek nawiązał z nimi kontakt, tego już się prawdopodobnie nie dowiemy. W latach 2000 dwaj bracia, Henryk (ojciec autora) i Mieczysław, odwiedzili Koronowo i podobno rozmawiali z krewnymi, lecz niewiele z tych wspomnień przetrwało. Szkoda.

Około 1926 roku osiemnastoletni Antoni znalazł się w Gorzuchowie w powiecie chełmińskim, w majątku należącym do generała Józefa Hallera. Tam rozpoczął pracę jako kamerdyner generała, stanowisko wymagające zaufania, dyskrecji no i kultury osobistej. Opowiadał mi później, że obsługiwał gości generała i często przysłuchiwał się rozmowom, które miały decydujące znaczenie dla odradzającej się, Wielkiej Polski. Dwór w Gorzuchowie tętnił życiem. Bywali tam politycy, duchowni, oficerowie i społecznicy. Generał Haller, człowiek głębokiej wiary i wielkiego serca, często uczestniczył w mszach w pobliskim Sarnowie, rozmawiał z chłopami, brał udział w dożynkach i wiejskich uroczystościach. W takim otoczeniu młody Antoni Borowczyk, dojrzewał do dorosłości i do założenia rodziny.

 Nowe życie na Pomorzu

Spotkanie, które zmieniło wszystko…

Los sprawił, że w pobliskim Gordanowie Antoni poznał Gertrudę Dłużyńską, córkę zarządcy tegoż majątku, Roberta Dłużyńskiego, i jego żony Józefiny, z domu Ostromiuska. Moja babcia: Gertruda miała w sobie coś z tamtego pomorskiego ducha była pracowita, pogodna, zakochana w  i przewspaniała. Gdy „stajenny” (tak “przezywała” mnie, swojego pierworodnego wnuka) zaczynał dokazywać, to wystarczyło, tylko jedno spojrzenie babci, bym wiedział, skąd mi nogi wyrastają. Czułem się przy niej zawsze wspaniale i rozpieszczany, życzę każdemu takich dziadków!

Pobrali się 21 sierpnia 1927 roku w Gietrzwałdzie, a wkrótce potem otrzymali w Szynwałdzie „Książeczkę Rodzinną” nr 6 dokument otwierający nowy etap ich wspólnego życia. Zamieszkali w Gordanowie, gdzie 20 listopada 1928 roku urodził się ich pierworodny syn Henryk, przyszły ojciec autora tych wspomnień. Z biegiem lat rodzina powiększała się o kolejne dzieci: Romualda (1930, Unisław), Genowefę Antoninę (1932, Sarnowo) i młodsze rodzeństwo, które przyszło na świat już w Wielkiej Kloni i Warszkowie. Babcia z uśmiechem powtarzała, że drugie imię córki nadała na cześć męża:

„Żeby zawsze był z nami, choćby w imieniu.”

Lata w służbie i rodzinne życie

Antoni przez kilka lat pozostawał związany z Gorzuchowem i osobą generała Hallera. Służba ta dawała mu nie tylko utrzymanie, ale i dumę, znał i pracował z człowiekiem, który był symbolem polskości i odrodzenia kraju. Z czasem jednak rodzina stawała się coraz liczniejsza, więc Antoni i Gertruda przenosili się kolejno do Rudnika (gdzie wcześniej mieszkała Gertruda), Gordanowa, Unisławia, Sarnowa, Robakowa, a następnie do Koronowa, Wielkiej Kloni i wreszcie w 1945 roku do mojego Warszkowa. Każda z tych miejscowości była nowym etapem życia, nowym domem, nowym początkiem.

Ślady generała Hallera

Przez kolejne lata Antoni Borowczyk pozostał związany z Ziemią Chełmińską i postacią generała Hallera. Służba w jego dworze odcisnęła na nim piętno, dawała poczucie uczestnictwa w czymś ważnym. Generał Haller uchodził za człowieka głębokiej wiary i wielkiego serca, bliskiego mieszkańcom Pomorza. Uczestniczył w wiejskich uroczystościach i bywał w kościele w Sarnowie, gdzie później ochrzczono córkę Antoniego, Genowefę Antoninę.

Majątek w Gorzuchowie generał Haller nabył w 1922 roku. W jego skład wchodziło około 150 hektarów ziemi i zabudowania gospodarcze. Początkowo majątek był dzierżawiony przez pułkownika Stanisława Piechockiego, natomiast od 1932 roku generał Haller zamieszkał tam na stałe z żoną Aleksandrą i synem Erykiem. Pozostali w Gorzuchowie aż do wybuchu II wojny światowej w 1939 roku. Jest bardzo prawdopodobne, że około 1926 roku pojawił się tam młody Antoni. Jego pierworodny syn, Henryk, urodził się w 1928 roku w Gordanowie, a rok wcześniej Antoni otrzymał „Książeczkę Rodzinną”. Właśnie w tym czasie ożenił się z Gertrudą Dłużyńską, córką zarządcy majątku.

Dziadek przez dwa lata pracował u generała Hallera jako kamerdyner. Pewne jest też, że jego stryjowie, Józef (1884–1964) i Piotr (ur. 1876), służyli w Błękitnej Armii. Być może to któryś z nich polecił bratanka do służby. Generał opuścił Gorzuchowo 29 sierpnia 1939 roku i zmarł 4 czerwca 1960 roku w Londynie. W cywilu poświęcił się pracy społecznej, działał w ruchu spółdzielczym i w Towarzystwie Kółek Rolniczych, organizując kursy rolnicze, mleczarskie i hodowlane. Taki właśnie kurs ogrodniczy ukończył Antoni w 1926 roku.

Tu postanowiłem zrobić pauzę w opowieści, a kolejny rozdział poświęcić latom 30. i wojnie (życie rodziny, losy generała i majątku w Gorzuchowie, przełom 1939 roku). Tamte lata były czasem przemian. Polska była młoda, ale pełna nadziei. Ludzie wierzyli, że własnymi rękami mogą budować przyszłość. Dziadek często powtarzał, że „niepodległość to nie dar, tylko praca”. Tę wiarę przekazywał dzieciom i chyba coś z niej przetrwało w nas do dziś. Generał Haller pozostał dla niego postacią wyjątkową. Zawsze mówił o nim z szacunkiem, jako o człowieku prostym w obejściu, a wielkim w duchu. I choć ich drogi po latach się rozeszły, wspomnienie o tamtym czasie w Gorzuchowie pozostało w naszej rodzinie żywe.