Obodryci i ich książę Niklot to jedna z najbardziej fascynujących, a zarazem niedocenianych kart historii Słowiańszczyzny. Ich dzieje przypominają epicką opowieść o ostatnim wielkim oporze pogańskich Słowian przeciwko ekspansji niemieckich książąt, feudałów i krzyżowców.
Kraina między lasem a morzem
Na długo przed powstaniem potężnego państwa niemieckiego południowe wybrzeża Bałtyku zamieszkiwały liczne plemiona słowiańskie. Wśród nich szczególne miejsce zajmowali Obodryci – związek plemion żyjących na terenach dzisiejszej Meklemburgii i północnych Niemiec.
Byli blisko spokrewnieni z Pomorzanami, Wieletami i Ranami z Rugii. Ich ziemie pokrywały gęste lasy, bagna oraz jeziora. W takich warunkach łatwo było budować grody obronne i prowadzić wojnę podjazdową.
Głównymi ośrodkami Obodrytów były między innymi Meklemburgia oraz Dobin.
Choć część ich elit przyjmowała chrześcijaństwo pod wpływem sąsiadów, większość ludności pozostała wierna dawnym bogom. W świętych gajach składano ofiary, a kapłani nadal odgrywali ważną rolę w życiu plemienia.
Narodziny wojownika
W pierwszej połowie XII wieku na czele Obodrytów stanął człowiek, który miał przejść do legendy – Niklot.
Był nie tylko wodzem wojennym, ale także zręcznym politykiem. Rozumiał, że jego lud znalazł się pomiędzy młotem a kowadłem.
Od zachodu naciskali książęta sascy.
Od południa rozszerzało swoje wpływy chrześcijańskie cesarstwo.
Od północy i wschodu trwały walki o dominację nad Bałtykiem.
Niklot wiedział, że Obodryci nie mogą wygrać otwartej wojny z całym światem niemieckim. Musiał polegać na ruchliwości wojsk, znajomości terenu i umocnionych grodach.
Krucjata przeciw Słowianom
W 1147 roku wydarzyło się coś niezwykłego.
Podczas gdy na Bliskim Wschodzie trwała tzw. Druga Krucjata, część niemieckich i duńskich możnych postanowiła skierować swoje siły przeciwko pogańskim Słowianom nad Bałtykiem.
Papież udzielił uczestnikom tych samych odpustów, jakie otrzymywali rycerze walczący w Ziemi Świętej.
Tak rozpoczęła się Krucjata połabska.
Na ziemie Obodrytów ruszyły tysiące wojowników. Wśród nich znajdowali się książęta sascy, rycerze z Niemiec, Flamandii oraz oddziały duńskie.
Według średniowiecznych kronik była to jedna z największych wypraw militarnych przeciw Słowianom Połabskim.
Niklot uderza pierwszy
Niklot nie zamierzał biernie czekać.
Jeszcze przed nadejściem głównych sił krzyżowców przeprowadził śmiały atak wyprzedzający na pograniczne osady i porty przeciwnika.
Spalił część baz zaopatrzeniowych i zmusił niektórych przeciwników do odwrotu.
Była to klasyczna strategia wojny asymetrycznej.
Zamiast walczyć tam, gdzie wróg był silny, uderzał tam, gdzie był słaby.
Oblężenie Dobina
Najważniejszym momentem wojny stało się oblężenie grodu Dobin.
Krzyżowcy byli przekonani, że zdobycie twierdzy będzie formalnością.
Tymczasem natrafili na dobrze przygotowaną obronę.
Potężne wały ziemne, drewniane palisady, jeziora i bagna wokół grodu skutecznie utrudniały atak. Obrońcy przeprowadzali wypady, nękali oblężniczych łucznikami i wykorzystywali każdy element terenu.
W obozie krzyżowców zaczęły narastać problemy.
Brakowało żywności.
Szerzyły się choroby.
Pojawiały się spory między niemieckimi i duńskimi dowódcami.
Niektórzy uczestnicy wyprawy bardziej interesowali się łupami niż prowadzeniem wojny.
Jak Obodryci pokonali krzyżowców?
Najciekawsze jest to, że nie doszło do wielkiej bitwy przypominającej starcia pod Grunwaldem czy Hastings.
Niklot zwyciężył inaczej.
Po pierwsze, wykorzystał teren. Bagna i lasy skutecznie ograniczały przewagę ciężkozbrojnego rycerstwa.
Po drugie, zmusił przeciwnika do długiego oblężenia, podczas którego armia krzyżowców stopniowo traciła siły.
Po trzecie, wykorzystał politykę i negocjacje.
Kiedy wyprawa ugrzęzła pod Dobinem, część przywódców krucjaty uznała, że łatwiej będzie zawrzeć porozumienie niż kontynuować kosztowną kampanię.
Formalnie ogłoszono sukces chrystianizacji.
Faktycznie jednak ziemie Niklota pozostały pod jego kontrolą.
Krzyżowcy wrócili do domów bez osiągnięcia głównego celu.
W praktyce była to porażka wyprawy i wielki triumf księcia Obodrytów.
Ostatnia walka Niklota
Zwycięstwo z 1147 roku nie zakończyło zagrożenia.
Przez następne lata niemieccy książęta nadal dążyli do podporządkowania ziem słowiańskich.
Najgroźniejszym przeciwnikiem Niklota stał się Henryk Lew.
W 1160 roku rozpoczęła się nowa kampania przeciw Obodrytom.
Tym razem przeciwnicy byli lepiej przygotowani.
Niklot ponownie stosował taktykę spalonej ziemi, niszcząc własne osady, by nie pozostawić zaopatrzenia wrogowi.
Nie wystarczyło to jednak do zatrzymania ofensywy.
W czasie jednej z walk książę zginął, prawdopodobnie podczas próby przebicia się przez oddziały przeciwnika.
Jego śmierć stała się symbolem końca niezależności pogańskich Obodrytów.
Dziedzictwo księcia
Choć Niklot poległ, jego ród nie wygasł.
Jego synowie kontynuowali walkę, a część z nich przyjęła chrześcijaństwo i weszła do świata feudalnej Europy.
Z potomków Niklota wywodzili się późniejsi władcy Meklemburgii, którzy rządzili przez setki lat.
To niezwykły paradoks historii:
ostatni wielki obrońca niezależnej słowiańskiej Połabszczyzny stał się przodkiem dynastii, która przetrwała aż do czasów nowożytnych.
Dzisiaj Niklot jest pamiętany jako jeden z najwybitniejszych wodzów zachodnich Słowian – człowiek, który przeciwstawił się potędze krzyżowców i przez wiele lat skutecznie bronił swojej ziemi, gdy większość plemion połabskich znikała pod naporem ekspansji niemieckiej.
Jego historia przypomina, że dzieje średniowiecznej Europy nie były wyłącznie historią królów i cesarzy. Były także historią ludów, które walczyły o zachowanie własnej wiary, języka i wolności na granicy dwóch światów.